Uniwersytet w Sheffield odtworzył rzymskie szkło dichroiczne

Zespół naukowców z Uniwersytetu w Sheffield po raz pierwszy zdołał odtworzyć szkło dichroiczne, osobliwy materiał pochodzenia rzymskiego, który zmienia kolor zależnie od sposobu oświetlenia. Jedynym zachowanym kompletnym przedmiotem z tego szkła jest Puchar Likurga z IV wieku n.e.

Złoto i srebro w szkle

W XX wieku badacze analizujący puchar uznali, że szkło dichroiczne powstawało prawdopodobnie przez dodanie cząstek złota i srebra. Żadna z prób nie dała jednak dobrego efektu. Zespół z Sheffield również sięgnął po tę metodę, ale wprowadził modyfikacje. Punktem wyjścia była replika klasycznego szkła rzymskiego, do której dodano nanocząstki złota i srebra.

Naukowcy testowali różne składy, poziomy tlenu i czasy wypalania. W końcu uzyskali szkło takie jak w Pucharze Likurga: zielone w świetle padającym na powierzchnię i czerwonawe, gdy jest oświetlane od tyłu.

Tajemnicza historia pucharu

Po czasach rzymskich puchar po raz pierwszy wspomniano w 1845 roku, gdy francuski pisarz twierdził, że widział go w rękach niejakiego M. Dubois. Nie wiadomo, kim był ani czy puchar zmieniał potem właścicieli. Pierwszym oficjalnym właścicielem został w 1857 roku baron Lionel de Rothschild, który w 1867 roku wypożyczył go na wystawę w Victoria and Albert Museum. Następnie trafił z powrotem do rodziny, a w 1958 roku jego prawnuk Lord Victor Rothschild sprzedał go Muzeum Brytyjskiemu za 20 tys. funtów.

Obecna metalowa oprawa prawdopodobnie pochodzi z XIX wieku, natomiast samo szkło wykonano zapewne w Aleksandrii lub Rzymie około IV wieku. Gdy puchar zaczął krążyć po muzeach, był bardzo dobrze zachowany, co sugeruje, że nigdy nie leżał pod ziemią. Być może przechowywano go w kościele i znalazł się wśród skarbów skonfiskowanych w czasie rewolucji francuskiej.

Rzeźba na uczczenie sukcesu

Naukowcy współpracują ze szklarzem artystą Elliotem Walkerem, który wykonuje rzeźbę z nowego szkła dichroicznego. Inspiracją był Atlas Farnese: postać dźwiga na plecach nie globus niebieski, lecz puchar podobny do Pucharu Likurga.

Rzeźba będzie prezentowana w Millennium Gallery w Sheffield od 6 do 15 listopada 2026 roku w ramach Festival of the Mind. Potem trafi do Turner Museum of Glass Uniwersytetu w Sheffield, gdzie będzie dostępna na stałe.