Madrid mahkemesi: Yapay zekâ tek başına toplu işten çıkarma nedeni olamaz

Madrid Yüksek Adalet Mahkemesi (TSJM), yapay zekânın benimsenmesini toplu işten çıkarmalara (ERE) gerekçe yapmayı ele alan ilk kararı verdi. Karara göre yanıt “duruma bağlı”: Yapay zekâya geçiş tek başına işten çıkarmayı haklı kılmıyor, ancak ekonomik ve üretimsel nedenlerle birlikte ele alındığında haklı kılabiliyor.

Dava neyle ilgiliydi

8 Ekim tarihli 864/2026 sayılı karar, bir video oyunu geliştirme stüdyosunda çalışan senaristin itirazını karara bağlıyor. Senarist, ERE kapsamındaki işten çıkarılmasının hükümsüz sayılması gerektiğini savunuyordu. İlk derece mahkemesi çıkarmayı daha önce haksız bulmuş, ancak hükümsüz saymamıştı. Senaristin fesih mektubunda yapay zekâdan söz edilmiyordu.

Aynı stüdyodaki ve aynı ERE kapsamındaki 3D grafik modelleyicinin mektubunda ise yapay zekâ anılıyordu. İlk derece mahkemesi bu işten çıkarmayı haklı bulmuştu. Karara itiraz edilmediği için TSJM bu dosyayı incelemedi.

Yapay zekâ neden tek başına gerekçe değildi

Modelleyicinin mektubunda yapay zekânın görsel kaliteyi artırdığı ve “daha çevik ve verimli olmayı sağladığı” belirtiliyor, bu yüzden iki kıdemli 3D sanatçının yeterli olduğu söyleniyordu. Şirket ekonomik, teknik, üretimsel ve örgütsel nedenleri öne sürdü; ancak ağırlıklı olarak ekonomik ve üretimsel nedenlere dayandı. Yapay zekâyı doğrudan neden olarak değil, müşterilerin dayattığı bir değişimin sonucu olarak sundu.

Stüdyonun mali durumu çok kötüydü. 2023’te 646.297 euro kâr eden şirket, 2024’te 3.546.027 euro zarar etti; ciro 7,99 milyon euro’dan 4,60 milyon euro’ya geriledi. Ekim 2024’te Madrid’deki bir mahkemeye ödeme güçsüzlüğünü bildirdi ve 83 çalışanından 13’ünü kapsayan bir ERE başlattı.

Mahkemenin mantığına göre belirleyici olan yapay zekânın varlığı değil, onu devreye alma nedenleri. Şirketin ayakta kalması için üretim sürecini değiştirmesi, bir çalışanı doğrudan algoritmayla değiştirmekten farklı değerlendiriliyor.

Bilbao örneği

Bilbao’daki bir mahkeme, görevi yapay zekâyla ikame edilen bir çalışanın işten çıkarılmasını, başka ekonomik veya örgütsel neden bulunmadığı için haksız bulmuştu. Yani çalışanları salt yapay zekâyla değiştirmek şirketlere pahalıya patlayabilir; işten çıkarmanın arkasında üretim modelinin tümden değişmesi veya bu değişimi zorunlu kılan ekonomik nedenler yoksa.