Uydu depozito sistemi: 200 bin dolar uzay çöpünü azaltabilir

Bir uyduyu yörüngeye göndermek isteyen şirket, önce 200 bin dolar depozito yatıracak. Görev bittiğinde uyduyu güvenli biçimde yörüngeden çıkarırsa parasını faiziyle geri alacak, uzayda bırakırsa depozitoyu kaybedecek. Uluslararası bir araştırma ekibinin modeline göre bu yöntem, yörüngede kalan yeni işlevsiz uyduların yıllık kütlesini üçte birden fazla azaltabilir.

Öneri, Nature Communications dergisinde yayımlandı. Çalışmada University College London, University of Colorado Boulder ve Avrupa Uzay Ajansı'nın da aralarında bulunduğu kurumlardan araştırmacılar yer aldı; ekibi Indigo Brownhall yönetti. Depozito belirli bir uyduya bağlanacak, fırlatmadan önce yatırılacak ve güvenceli bir hesapta tutulacak. Kaybedilen depozitolar, uzay çöplerinin aktif olarak temizlenmesini finanse eden bir fona aktarılabilir.

Sorunun boyutu ve simülasyon sonuçları

Araştırmacıların kullandığı verilere göre 2010–2024 arasında, kendiliğinden yeterince hızlı düşmeyen yörüngelerdeki uyduların yalnızca yüzde 40'ı görev sonrası başarıyla yörüngeden çıkarıldı. Kalan yüzde 60 bu şartı yerine getirmedi. Bu, tüm uyduların yüzde 60'ının uzayda kaldığı anlamına gelmiyor; çünkü birçoğu atmosferin sürtünmesiyle doğal olarak düşecek kadar alçakta dolaşıyor.

Model, operatör kararlarını uydu ve çöp sayısının 25 yıllık simülasyonuyla birleştirdi. Bazı senaryolarda toplam ekonomik fayda yüzde 27'ye kadar arttı. Depozito 1 milyon doları aştığında ise ek kazançlar azaldı, operatör maliyetleri yükseldi. Yazarlar bunun gerçek bir piyasa denemesi değil, ekonomik simülasyon olduğunu vurguluyor; sonuçlar düzenlemelerin ayrıntılarına ve şirketlerin davranışına bağlı.

Piyasanın bir kısmıyla başlamak yeterli

Sistemin dünya genelinde zorunlu olması gerekmiyor. Uydu pazarının yüzde 20'sini oluşturan ülkelerde uygulansa bile terk edilen işlevsiz uydu sayısı en fazla yüzde 18 azalabilir. Ancak operatörler faaliyetlerini depozito gerektirmeyen pazarlara kaydırırsa etki zayıflıyor.

Brownhall'a göre devletler kendi yargı yetkisindeki uydulardan depozito isteyebilir; Avrupa Birliği de uydu hizmetleri pazarına erişimi bu kurallara uyuma bağlayabilir. Bunlar şimdilik yalnızca düzenleme önerisi. Uygulanması için denetim ve uluslararası rekabet sorunlarının çözülmesi gerekir.

Asıl risk, yörüngedeki çarpışmaların zincirleme çarpışmalara yol açtığı Kessler sendromu. Sektörün planları büyük: SpaceX, 100 bin yeni Starlink uydusuna kadar bir takımyıldız için izin istedi ve 2026 başında yaklaşık 4.400 uydunun yörüngesini alçaltacağını duyurdu.