NASA, 25 yıllık Mars Odyssey ve MRO sondalarını ayakta tutuyor

NASA'nın 2001 Mars Odyssey sondası, 24 Ekim 2001'de Mars yörüngesine girdi ve 25 yıldır görevini sürdürüyor. 2006'dan beri etkin olan ve Pasadena'daki Jet Propulsion Laboratory (JPL) tarafından yönetilen Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) ile birlikte, Mars'taki keşif ve haberleşmenin bel kemiğini oluşturuyor.

Rover'lar için röle istasyonu

Üretici Lockheed Martin'in verilerine göre Odyssey gezegenin etrafında 100 binden fazla tur attı ve kızılötesi kamerasıyla bir milyonu aşkın görüntü çekti. Yüzeydeki rover'ların verici gücü, yaklaşık 225 milyon kilometre uzaklıktaki Dünya'ya büyük veri paketlerini doğrudan göndermeye yetmiyor. Bu yüzden Odyssey ve MRO, sinyalleri UHF bandında ileten röle istasyonu işlevi görüyor. Purdue Üniversitesi'nden gezegen bilimci Briony Horgan, iki sondayı kurumun tüm Mars programı için “belirleyici” olarak tanımlıyor.

Odyssey'i, uzay radyasyonuna karşı korumalı, 1990'lardan kalma mimariye sahip ve en çok 20 MHz hızında çalışan RAD6000 işlemci yönetiyor. Sondalar Dünya ile çoğu zaman haftada yalnızca bir iki kez iletişim kurduğundan, arızaları büyük ölçüde kendi başlarına yakalamak zorunda.

1999 dersleri ve mühendis hileleri

Uzun ömrün kökeninde 1999'daki iki başarısızlık var. “Daha hızlı, daha iyi, daha ucuz” anlayışıyla çalışan NASA, Mars Climate Orbiter'ı İngiliz ve metrik birimlerin karıştırılması yüzünden atmosferde kaybetti; Mars Polar Lander ise yazılım hatası nedeniyle yüzeye çakıldı. JPL proje yöneticisi Glen Havens, Odyssey ekibinin bu hataları çok iyi bildiğini söylüyor. Bu nedenle bilgisayar ve güç sistemi çift tasarlandı, pil ve yakıt için ek yedek ayrıldı.

Yaşlanma yeni sorunlar da getiriyor. MRO yönünü yıldız izleyicilerle buluyor; ancak bazı yıldızlar gökyüzünde hafifçe yer değiştirdiği için yıldız haritası eskidi. Mühendisler geçen yıl düzeltilmiş haritayı radyo ile yükledi. Odyssey'de en büyük risk, deposundaki hidrazin yakıtının bitmesi; sondada yakıt göstergesi yok. Ekip depo ısıtıcılarını çalıştırıp sıcaklık artışından kalan miktarı hesaplıyor, çünkü dolu depo daha yavaş ısınıyor.

Halefler için endişe

MAVEN, bir sondanın ne kadar hızla kaybedilebileceğini gösterdi: Aralık 2025'te temas koptu, sonda kontrolsüz dönmeye başladı ve NASA görevi Haziran 2026'da sonlandırdı. Kurum, Eylül 2026 duyurusuna göre Blue Origin'den 2028'e kadar yalnızca haberleşme amaçlı bir Mars uydusu istedi; bilimsel cihaz taşımayacak. Planlanan Escapade'in iki küçük sondası ve Skyfall'un üç küçük helikopteri ise daha küçük ve ucuz olacak. Escapade yöneticisi Rob Lillis, projenin “iyi bilim için fazla küçük olmanın sınırında” olduğunu kabul ediyor. Horgan ise bunda 1990'ların sonundaki maliyet ve zaman baskısına dönüş görüyor.