Astroteq.ai, Krakow'daki Wawel Tepesi'ne müon dedektörü yerleştirdi

Yöntem röntgene benziyor. Röntgen tüpünün yerini, kozmik ışınların atomlarla çarpışmasıyla sürekli müon yağdıran atmosfer alıyor; “hasta” ise tepenin kendisi. Müonlar ışık hızına yakın hareket ediyor ve yüzlerce metre kayayı geçebiliyor, ancak enerjilerini geçtikleri maddenin yoğunluğuna göre kaybediyor. Yoğun kireçtaşı daha fazla müonu soğuruyor, dolayısıyla dedektöre daha az parçacık ulaşıyor. Boşluk, koridor veya mezar odası ise daha az direnç gösteriyor ve o yönde belirgin biçimde daha yoğun bir akış kaydediliyor.

Ejderha Mağarası'ndaki cihaz pasif bir kaydedici. Haftalarca tek tek parçacıkların yörüngesini sayıyor ve dağ kütlesinin üç boyutlu yoğunluk profilini adım adım oluşturuyor.

Uzay girişiminden kültürel mirasa

Astroteq.ai, Avrupa Uzay Ajansı'nın kuluçka programlarından (ESA BIC) çıkan bir şirket. Günlük işinde kozmik ışın akışlarındaki anormalliklere dayanan deprem tahmin sistemleri geliştiriyor. Bu yaklaşım, Krakow'daki Polonya Bilimler Akademisi Nükleer Fizik Enstitüsü'nün başlattığı uluslararası CREDO konsorsiyumunda da inceleniyor. Dayanıklı ve hassas dedektör üretme deneyimi, cihazın soğuk, nemli ve ulaşımı zor bir mağaraya taşınmasını mümkün kıldı.

Muografinin dikkat çeken örnekleri var: ScanPyramids ekibi 2017'de bu yöntemle Keops Piramidi'nde en az 30 metre uzunluğunda “Büyük Boşluk”u keşfetti. Benzer dedektörler Vezüv ve Etna gibi yanardağların içini izliyor, Avrupa'daki terk edilmiş maden ve demiryolu tünellerinin dayanıklılığını denetliyor.

Wawel'de sabır gerekecek: parçacıklar sabit ama sınırlı sıklıkta düştüğü için yüksek çözünürlüklü görüntü aylar süren maruz kalma gerektiriyor. Veriler daha sonra gürültüyü ayıklayıp tepenin yoğunluk modelini üretecek yeniden yapılandırma algoritmalarına verilecek. Planlarda katı kaya görünen yerlerde anomali çıkarsa, koruma uzmanları ve arkeologlar sonraki noktasal incelemeler için kesin koordinatlar elde edecek.