Osegi
Bilim·1 dk okuma

400 M.Ö. krizi: kuzey İberya'nın köyleri bir yüzyılda boşaldı

Yaklaşık 2.400 yıl önce Galiçya, Asturias ve Kantabria'daki yerleşimler bir yüzyıldan kısa sürede terk edildi. Yeni radyokarbon verileri sürecin nerede başladığını gösteriyor.

Stone ruins of an Iron Age hillfort settlement on a hilltop in northern Spain.
Görsel: xataka.com

Yaklaşık 2.400 yıl önce İber Yarımadası'nın kuzeyinde yaşayan topluluklar yerleşimlerini terk etti. Üstelik bunu şaşırtıcı derecede kısa bir sürede, yüz yıldan az bir zamanda yaptılar. Yeni bir çalışma nedenini açıklamıyor, ama sürecin nasıl ilerlediğini ilk kez oldukça net gösteriyor.

Çalışmanın yazarı, INCIPIT-CSIC Miras Bilimleri Enstitüsü'nden Samuel Nión-Álvarez. Makalesi Journal of Archaeological Science dergisinde yayımlandı. Araştırmacı, MÖ 400 civarındaki dönüşümü Avrupa tarih öncesinin "en önemli ama en az anlaşılan dönüm noktalarından biri" olarak tanımlıyor. Bazı uzmanlar buna doğrudan "400 krizi" diyor: eski yerleşimlerin terk edilmesi, yeni iskân biçimleri, ayrıca nüfus, toplum ve kültür alanında değişimler.

Kuzey İberya'da 400 M.Ö. krizi nasıl yaşandı?

Değişim Avrupa'nın her yerinde aynı değildi. Hollanda'nın güneyinde ve Galya'nın güneydoğusunda yerleşimler yoğunlaştı, toplumsal eşitsizlik arttı. Orta Avrupa'da ise hiyerarşileşme yavaşladı. Birçok bölgede nüfus azaldı. Nión-Álvarez ise kuzey İberya'ya odaklandı.

Analizine göre süreç MÖ 6. yüzyılın sonu ile 5. yüzyılın başında Kantabria'nın batısında başladı, sonra batıya, güneye ve doğuya yayıldı. MÖ 4. yüzyılın başında ise daha yüksekte kurulmuş, daha sağlam tahkim edilmiş yeni yerleşimlerin izleri görülüyor. Atlantik bölgesinde uzun vadede daha geniş ve mimari açıdan daha karmaşık kasabalara, yani castro denen surlu yerleşimlere geçildi. Yeni toplulukların kurulması, eskilerin terk edilmesinden belirgin biçimde daha yavaş ilerledi.

Çalışma neye dayanıyor?

109 yerleşimden alınan 266 radyokarbon tarihlemesine. Örneklem geniş, ama yazar kendisi de temkinli olunmasını istiyor. İncelenen alan, yani Atlantik, Kantabria ve doğu Meseta bölgesi, çok farklı dönemlere ait birkaç bin yerleşimi kapsıyor. Ayrıca "Hallstatt platosu" denen kalibrasyon aralığı, MÖ 760 ile 400 arasındaki dönemin radyokarbonla tarihlenmesini zorlaştırıyor.

Çalışma kitlesel göçün nedenini vermiyor. İklim, göç ve savaşlar sayılıyor, ama en makul açıklama muhtemelen birkaç etkenin birleşimi.

Göz atmaya değer uygulamalar

SUMO: sayı bulmacası

Doğru kareleri seçin, toplayın, hedefe ulaşın. Öğrenmesi kolay, ustalaşması zor. Ücretsiz, her yaşa uygun.

Dialo: konuşarak dil öğrenin

Yapay zekâ sohbet partneriyle konuşun; her cümleniz düzeltilip kendi dilinizde açıklanarak geri gelsin. 9 dil, A1'den C2'ye.

Etiketler:archaeologyiron ageiberiaradiocarbon datingcsic400 bc crisis

Aynı günden diğer haberler

Tümünü gör →

Daha fazla: Bilim

Tümünü gör →