Osegi
Bilim·2 dk okuma

GPM J071507-114153: Beyaz cüce her 7,9 dakikada bir sinyal veriyor

5000 ışık yılı ötedeki bir radyo sinyali her 7,9 dakikada bir tekrarlanıyor. Kaynağı, Güneş benzeri bir yıldızın çevresinde dönen bir beyaz cüce çıktı.

Artist's impression of a white dwarf with a radio beam sweeping like a lighthouse beside a larger Sun-like star.
Görsel: Spider's Web

5000 ışık yılından fazla uzaktan gelen bir radyo sinyali neredeyse saat gibi çalışıyor: her 7,9 dakikada, yani yaklaşık 7 dakika 54 saniyede bir yeni bir atım geliyor. Gökbilimciler kaynağın, Güneş benzeri bir yıldızın çevresinde dönen bir beyaz cüce olduğunu buldu. Bu düzen daha önce hiç görülmemişti.

Nesnenin adı GPM J071507-114153 ve Samanyolu'nda bulunuyor. İkili bir sistem: yakıtı biten bir yıldızdan arta kalan yoğun çekirdek olan beyaz cüce ile Güneş'le aynı tayf sınıfından, daha büyük bir G tipi yıldız. Araştırmacılar düzenli atımları beyaz cücenin dönüşüne bağlıyor. Tıpkı bir deniz feneri gibi, ışıma demeti Dünya'yı taradığında radyo teleskoplar yeni bir atım kaydediyor. Sinyalde ikinci, daha yavaş bir ritim de var: yaklaşık 1,3 gün. Bu, iki yıldızın ortak kütle merkezi etrafındaki yörünge süresi.

Uzun periyotlu geçici kaynaklar (LPT) nedir?

GPM J071507-114153, dakikalar ve hatta saatler arayla radyo atımı gönderen long-period transient (LPT) grubuna giriyor. Klasik pulsarlar çok daha hızlı döndüğü için bu kaynakları aynı yöntemle açıklamak zor. 2023'te 22 dakikalık atımlarla tanımlanan bir nesne var. ASKAP J1832-0911 ise her 44 dakikada bir hem radyo hem X-ışını yayıyor. Bazı benzer sistemlerde küçük kırmızı cücelerle eşleşen beyaz cüceler bulunmuştu. Burada eşlik eden yıldız çok daha büyük, yani kırmızı cüce şart değil. Nature Astronomy'de yayımlanan çalışmanın yazarlarına göre büyük yıldız büyük olasılıkla Roche yüzeyini doldurmuyor. Bu yüzden beyaz cücenin yoğun biçimde madde çektiği varsayılamaz.

Gökbilimciler bunu nasıl buldu?

Önce Avustralya'daki Murchison Widefield Array, Samanyolu'nun güney yarımküreden görünen kısmını taradı. Ardından Güney Afrika'daki MeerKAT kaynağın konumunu netleştirdi. Hawaii'deki Keck Gözlemevi teleskopları ışığın tayfında G tipi yıldızı doğruladı. Ekip, Pawsey Supercomputing Research Centre'da 100 saatten fazla radyo verisini işledi ve atımların varış zamanındaki küçük kaymaları izledi. Bunlar, kaynağın beyaz cüceyle birlikte hareket ettiğini gösterdi. Işımanın yüzeyde mi yoksa hemen yakınında mı oluştuğu henüz belli değil.

En şaşırtıcı bulgu polarizasyondan geldi. Radyo dalgaları manyetize plazmadan geçerken polarizasyonu değişir, buna Faraday dönmesi deniyor. Bu sistemde etki, yörüngenin belirli evrelerinde ani değişiyor. Bu, büyük yıldızın çevresinde güçlü manyetize bir bölge olduğunu düşündürüyor. Olası açıklama, Güneş'te de görülen, manyetik alanın tuttuğu dev bir plazma yapısı olan protüberans. Yani beyaz cüce doğal bir prob gibi çalışıyor, çünkü hiçbir teleskop bu kadar uzak bir yıldızın yüzey ayrıntılarını doğrudan ayıramaz.

Göz atmaya değer uygulamalar

SUMO: sayı bulmacası

Doğru kareleri seçin, toplayın, hedefe ulaşın. Öğrenmesi kolay, ustalaşması zor. Ücretsiz, her yaşa uygun.

Dialo: konuşarak dil öğrenin

Yapay zekâ sohbet partneriyle konuşun; her cümleniz düzeltilip kendi dilinizde açıklanarak geri gelsin. 9 dil, A1'den C2'ye.

Etiketler:gpm j071507-114153white dwarflong-period transientradio astronomymeerkatnature astronomy

Aynı günden diğer haberler

Tümünü gör →

Daha fazla: Bilim

Tümünü gör →