Osegi
Nauka·2 min czytania

Wielkie Kanion: dlaczego brakuje miliarda lat skał? Nowa teoria

W Wielkim Kanionie skały sprzed 540 mln lat leżą wprost na granicie starszym niż miliard lat. Dwoje geologów twierdzi, że zawinął płaszcz Ziemi.

Layered rock walls of the Grand Canyon, where sediments about 540 million years old sit directly on much older granite.
Zdjęcie: Numerama

W Wielkim Kanionie osady liczące około 540 milionów lat leżą bezpośrednio na granicie, który ma ponad miliard lat. Pośrodku nie ma nic. Dwóch geologów z Uniwersytetu w Wollongong w Australii uważa, że wie, dlaczego, a winny jest płaszcz Ziemi.

Normalnie skały opowiadają historię planety po kolei: najstarsze warstwy leżą na dole, najmłodsze na górze. Tu ciągłość się urywa. W zależności od miejsca brakuje od 200 milionów do ponad miliarda lat zapisu geologicznego. Zjawisko widać też w Europie Północnej i w północnych Chinach. Geolodzy nazywają je Wielką Niezgodnością (Great Unconformity) i głowią się nad nią od około 150 lat.

Co to jest Wielka Niezgodność i co ją spowodowało?

W badaniu opublikowanym w „Nature” 4 listopada 2026 roku doktorant Santosh Dhungana i jego promotor Nicolas Flament zasymulowali na superkomputerze miliard lat konwekcji płaszcza. Płaszcz to gorąca, ale stała warstwa skał między skorupą a jądrem, która odkształca się bardzo powoli. Gorący materiał unosi się, zimny opada, a te prądy podnoszą lub obniżają powierzchnię na tysiące kilometrów.

W większości modeli Laurencja, protoplasta Ameryki Północnej, unosiła się przez setki milionów lat, aż do około 540 milionów lat temu, po czym powoli się zapadała. Bałtyka, przodek części Europy Północnej, i Chiny Północne przechodzą podobną drogę w większości modeli. Autorzy piszą, że taki ruch w górę i w dół to idealny scenariusz do powstania i zachowania luki.

Lodowce nadal mają w tej historii rolę. Długie wynoszenie lądów zbiegło się z okresem „Ziemi śnieżki”, sprzed 720 do 635 milionów lat, kiedy planeta mogła niemal w całości zamarznąć. Lodowce ścierają skały znacznie skuteczniej niż rzeki, więc według badaczy zeszlifowały przede wszystkim to, co płaszcz wcześniej podniósł. Gdy kontynenty opadły w ciągu ostatnich 540 milionów lat, morze przykryło starte powierzchnie nowymi osadami i je zachowało.

Jak pewna jest ta teoria?

Niezbyt, i autorzy mówią to wprost. Ich modele przeceniają skalę ruchów pionowych, więc opierają się na ogólnym trendzie, nie na dokładnych wartościach. Wyniki zależą też mocno od rekonstrukcji tektonicznych, a ich niepewność rośnie, im głębiej sięgamy w przeszłość.

Sprawa może mieć dalszy ciąg. Ta gigantyczna erozja poprzedziła o krótko eksplozję kambryjską, około 530 milionów lat temu, gdy w krótkim czasie pojawiło się mnóstwo zwierząt. Autorzy sądzą, że zmiany krajobrazu mogły wpłynąć na chemię wody morskiej i sprzyjać tej różnorodności. To trop, który chcą zbadać.

Aplikacje warte uwagi

SUMO: łamigłówka liczbowa

Wybierz właściwe pola, dodaj je i trafiaj w cel. Łatwa do nauczenia, trudna do opanowania. Za darmo, dla każdego wieku.

Tagi:grand canyongreat unconformitygeologynaturesnowball earthmantle convection

Więcej z tego dnia

Zobacz wszystkie →

Więcej w kategorii: Nauka

Zobacz wszystkie →