Nauka12 lis 2026, 21:42 UTC·2 min czytania

The Logos: katedra w Oulu codziennie gra szybkie błyski radiowe

W katedrze w Oulu każdego dnia w południe 12 głośników odtwarza dźwięk szybkich błysków radiowych sprzed 8–50 mld lat. 21 listopada dołączy chór.

Interior of Oulu Cathedral in Finland, where speakers play sonified fast radio bursts at midday. — Zdjęcie: xataka.com

W fińskiej katedrze w Oulu każdego dnia w południe rozbrzmiewają dźwięki, które wyruszyły w drogę, zanim powstała Ziemia. To szybkie błyski radiowe (FRB), zamienione w muzykę. Instalacja nazywa się The Logos, a 21 listopada zagra z nią na żywo chór.

Czym jest The Logos?

Pomysł wyszedł od Kiyoshiego Masuiego, profesora fizyki z MIT, i Andrew Melchiora, kompozytora i technologa kreatywnego. Użyli danych z 4539 błysków z 3641 źródeł, wykrytych w latach 2018–2023 przez radioteleskop CHIME w Kanadzie. CHIME zaprojektowano do mapowania neutralnego wodoru, ale dzięki ogromnemu polu widzenia i przepustowości danych świetnie wyłapuje też FRB.

Sygnały zamieniono na dźwięk. Odległe błyski brzmią jak buczenie, dudnienie, trzaski i gwizdy. Każdy z nich opada od wysokich tonów do niskich, a to efekt prawdziwy: wywołuje go podróż przez gaz międzygalaktyczny. Ponieważ poszczególne częstotliwości docierają z lekkim opóźnieniem, między tonami wysokimi i niskimi powstają harmonie.

Nagranie trafiło do urządzenia The Logos, zainstalowanego w katedrze w kwietniu 2026 roku. Dwanaście głośników rozmieszczonych w całym budynku włącza się codziennie w południe. 21 listopada nagranie zostanie wstrzymane. Melchior zagra błyski na klawiszach, a 30-osobowy chór zaśpiewa, stojąc wśród publiczności.

Czym są szybkie błyski radiowe?

FRB to niezwykle energetyczne fale radiowe. W jedną milisekundę uwalniają tyle energii, ile Słońce emituje przez trzy dni. Odkryto je w 2007 roku i nadal nie wiadomo na pewno, skąd się biorą. Hipotezy wskazują na magnetosfery gwiazd neutronowych lub czarnych dziur, młode pulsary albo zderzenia gwiazd neutronowych. O błyskach z The Logos wiadomo tylko tyle, że powstały 8–50 mld lat temu, a ich źródło pozostaje tajemnicą.

Czy sonifikacja pomoże rozwiązać zagadkę? Raczej nie. Czasem to działa: w 1981 roku wzór dźwiękowy pomógł wykryć problem sondy Voyager 2, spowodowany zderzeniami z mikrometeoroidami. Dźwięk pomaga też niewidomym poznawać zjawiska takie jak zaćmienia. W przypadku FRB zysk jest inny: można je po prostu usłyszeć.