Nauka13 lis 2026, 23:55 UTC·2 min czytania

Nāpōwawāʻenakaulua: dwa gigantyczne kwazary, które powstały za wcześnie

Dwie supermasywne czarne dziury dzieli tylko 18 100 lat świetlnych, a były olbrzymie już 900 mln lat po Wielkim Wybuchu. Astronomowie nie wiedzą, jak to możliwe.

Artist-style illustration of two bright quasars orbiting close together in the distant early universe. — Zdjęcie: Numerama

Nāpōwawāʻenakaulua to para kwazarów, która nie powinna istnieć tak wcześnie. Dwie supermasywne czarne dziury były ogromne już około 900 milionów lat po Wielkim Wybuchu, a astrofizycy nie potrafią powiedzieć, jak urosły w tak krótkim czasie.

Obiekt znany też jako J1602+4228AB opisano w czasopiśmie The Astrophysical Journal Letters, 10 listopada 2026 roku. To najciaśniejsza znana para kwazarów w tak odległej części Wszechświata. Kwazary to niezwykle jasne obiekty: czarne dziury pochłaniają materię w takim tempie, że świecą mocniej niż cokolwiek innego w kosmosie. Astronomowie uważają, że powinny często występować w parach, ale rzadko udaje się je rozdzielić, a co dopiero tak daleko.

Jak odkryto Nāpōwawāʻenakaulua?

Para pojawiła się najpierw w danych programu Aether z Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba. Kieruje nim Emanuele Paolo Farina z NOIRLab, a program objął 200 kwazarów, czyli 43 proc. wszystkich znanych z tej epoki. Zespół zauważył towarzysza kwazara J1602+4228A. Spektrograf podczerwony teleskopu Gemini North na Hawajach pozwolił wyraźnie rozdzielić oba obiekty. Wyjątkowo czyste niebo nad Maunakea sprawiło, że dane udało się zebrać w zaledwie dwie noce.

Obiekty dzieli 18 100 lat świetlnych, czyli około jednej piątej średnicy Drogi Mlecznej. Jeden ma masę 1,5 mld mas Słońca, drugi „zaledwie” 400 mln. Sagittarius A*, czarna dziura w centrum naszej galaktyki, waży około 4 mln mas Słońca, więc większy z duetu jest ponad 300 razy cięższy.

Dlaczego to zagadka dla astrofizyków?

Dzisiejsze czarne dziury o podobnych masach miały miliardy lat na pochłanianie materii, a często także na kolejne zderzenia. Tu Wszechświat miał mniej niż miliard lat. Silvia Onorato z NOIRLab, która kierowała badaniem, przyznaje: „Nie ma ostatecznego wyjaśnienia teoretycznego dla istnienia choćby jednego takiego gigantycznego kwazara tak wcześnie. Tym bardziej gdy są dwa”. Dodaje, że Wszechświat miał wtedy zaledwie jedną trzynastą obecnego wieku.

Autorzy podejrzewają region o wyjątkowo gęstej materii, gdzie oddziaływania galaktyk napędzały jednocześnie powstawanie gwiazd i szybki wzrost czarnych dziur. Danych z tej epoki jest jednak wciąż mało, więc trudno zbudować solidny model.

Nazwa pochodzi z hawajskiego programu A Hua He Inoa. Nawiązuje do Pōwehi, pierwszej sfotografowanej czarnej dziury (2019), i Pōniuāʻena, najdalszego znanego kwazara w chwili odkrycia w 2020 roku.