AT 2016blu: fałszywa supernowa, która błyska co 113 dni

„Od 15 lat astronomowie obserwują, jak ta gwiazda regularnie bardzo jaśnieje, a potem słabnie”, powiedziała Mojgan Aghakhanloo z University of Virginia.

Co powoduje błyski AT 2016blu?

AT 2016blu to tzw. jasna zmienna niebieska (LBV), czyli jedna z najmasywniejszych i najjaśniejszych gwiazd we Wszechświecie, wyjątkowo niestabilna i co jakiś czas wyrzucająca w kosmos swoje zewnętrzne warstwy. Samo to nie tłumaczy jednak fałszywych supernowych. Zespół potrzebował danych rentgenowskich zebranych dokładnie w trakcie rozbłysku. Taką okazję dostał w marcu 2026 roku, a Chandra zarejestrował silny strumień promieni X zbiegający się z kolejnym rozbłyskiem. Wcześniejsze obserwacje z lat 2001 i 2002 nie pokazały nic niezwykłego.

Według zespołu zwarty obiekt krąży wokół gwiazdy po eliptycznej orbicie w 113 dni. Gdy zbliża się najbliżej, jego grawitacja zdziera z gwiazdy materię, która tworzy wokół niego rozpędzony, rozgrzany dysk akrecyjny i świeci w promieniach X. Te promienie podgrzewają otaczający gaz, wyrzucony przez gwiazdę wiele lat wcześniej, a ten jasno błyszczy w świetle widzialnym. „Gęsty gaz wokół układu jest ogrzewany przez promienie X, a potem świeci w zakresie optycznym”, wyjaśnił Nathan Smith z University of Arizona.

Obiekt zwarty odbiera gwieździe co roku co najmniej 440 miliardów bilionów funtów materii, możliwe że nawet 100 razy więcej. To około 800 milionowych masy Słońca, a sama gwiazda ma co najmniej 33 masy Słońca. Mimo to tempo jest wyższe od granicy Eddingtona, czyli maksimum, jakie gwiazda neutronowa może bezpiecznie przyjąć.

Czy to klucz do ultrajasnych źródeł rentgenowskich?

AT 2016blu jest na tyle jasna, że zalicza się do ultrajasnych źródeł rentgenowskich (ULX), których natury wciąż nie znamy. Na wnioski jest za wcześnie. Tylko jedna inna fałszywa supernowa, SN 2010da, wykazała podobne promieniowanie X, ale jej towarzyszem jest czerwony nadolbrzym, a nie obiekt zwarty. Wyniki opisano w „The Astrophysical Journal” 9 listopada.