13 Kasım 2026 dünyanın sonu: 1960'ta Science'ta çıkan hesap

Yazarlara göre sebep işbirliğiydi. Ne kadar kalabalıksak geçimimiz için üretimi o kadar iyi örgütlüyor, bu da büyümeyi daha da hızlandırıyordu. Hiperbolik denen böyle bir eğri belirli bir tarihte sonsuza ulaşır ve denklemleri bu tarihi 2026'nın sonuna koyuyordu. Makalenin ünlü cümlesi de buradan: «Torunlarımızın torunlarının torunları açlıktan ölmeyecek. Ezilerek ölecek.»

Tahmin tuttu mu?

Hayır, ama uzun süre şaşırtıcı biçimde tuttu. Kanada'daki Western Üniversitesi'nden tarihçi Alan MacEachern, The Conversation'daki yazısında gerçek rakamların 1993 civarına kadar 1960 eğrisini izlediğini hatırlatıyor. Sonra doğum sayıları düştüğü için nüfus artışı yavaşladı. Dünya doğum oranı bugün 1960'takinin yarısının biraz altında. Bu sonbaharda Science'ta yayımlanan bir yorum da modeli matematiksel olarak doğru, ama yalnızca belirli bir tarihsel dönem için geçerli buluyor.

Von Foerster kıyamete inanıyor muydu?

Belli ki hayır. Time dergisi 14 Kasım 1960'ta, o sırada 48 yaşındaki fizikçinin asıl amacının kamuoyunu sarsmak olduğunu yazdı. Von Foerster nüfus için bir tür termostat olan «peoplo-stat» önerdi; örneğin ikiden fazla çocuğu olan ailelere ağır vergi getirilebilirdi. Time, kendisinin üç çocuk babası olduğunu da not etti. Sahne sihirbazlığı yapmış, sonra sosyolog Serge Proulx'nun deyişiyle «ikinci sibernetiğin babası» olmuştu. MacEachern bunu, ciddi bir konuya absürt yoldan dikkat çeken iyi bir numara olarak görüyor.

The Conversation'ın 11 Kasım tarihli ikinci yazısı ise doğum kontrolünün sonraki on yıllarda aldığı sert biçimleri hatırlatıyor: Güney Asya'da zorla kısırlaştırmalardan Çin'in 2015'te bırakılan tek çocuk politikasına kadar.

Dünyada bugün yaklaşık 8 milyar insan yaşıyor ve sayı hâlâ artıyor, ama giderek daha yavaş. 2002'de ölen Heinz von Foerster bugün 115 yaşında olacaktı.