Osegi
Nauka·2 min czytania

Welopoʻai: układ trzech gwiazd 28 lat świetlnych od Ziemi

Astronomowie szukali planet przy czerwonym karle, a znaleźli układ potrójny z dwoma białymi karłami. Czerwony karzeł nie miał prawa przetrwać.

Artist's illustration of the Welopoʻai triple star system, with a red dwarf and a close white dwarf orbited by a second, distant white dwarf.
Zdjęcie: Spider's Web

Szukali planet, a trafili na układ gwiazd, który według Etienne'a Artigau „zaskakuje o wiele bardziej”. Welopoʻai, bo tak nazwano ten układ potrójny, leży zaledwie 28 lat świetlnych od Ziemi i według jego odkrywców nie powinien istnieć.

Odkrycia dokonał międzynarodowy zespół pod kierunkiem Instytutu Trottier ds. Badań Egzoplanet (IREx) na Uniwersytecie w Montrealu. Wyniki opisano w czasopiśmie Astronomy & Astrophysics. W skład układu wchodzą dwa białe karły, czyli gęste pozostałości gwiazd podobnych do Słońca, którym skończyło się paliwo, oraz czerwony karzeł, gwiazda znacznie słabsza od Słońca.

Jak odkryto układ Welopoʻai?

Początek dał instrument SPIRou na Teleskopie Kanadyjsko-Francusko-Hawajskim na Maunakea. Wyłapuje on drobne zmiany prędkości gwiazd, które powodują krążące wokół nich planety. Jeden z pobliskich czerwonych karłów wykazywał jednak wahania prawie 16 km na sekundę, ponad 1000 razy większe od oczekiwanych.

Po kilku latach obserwacji okazało się, że niewidoczny towarzysz ma masę większą niż połowa masy Słońca, a przy tym świeci bardzo słabo. Zdaniem Charles'a-Antoine'a Parenta z Université Laval najbardziej prawdopodobny jest biały karzeł, choć nie wykluczano gwiazdy neutronowej ani czarnej dziury. Obraz w wysokiej rozdzielczości z instrumentu ʻAlopeke na teleskopie Gemini North pozwolił bezpośrednio dostrzec tego słabego towarzysza. Drugi, znacznie odleglejszy biały karzeł był już znany.

Czerwony karzeł i pierwszy biały karzeł krążą blisko siebie, a drugi biały karzeł okrąża tę parę. W promieniu 100 lat świetlnych nie znamy podobnego układu.

Dlaczego ten układ „nie powinien istnieć”?

Zanim biały karzeł nim został, był gwiazdą o około 40 proc. masywniejszą od Słońca. Jako olbrzym rozdął się do kilkuset razy większych rozmiarów, a czerwony karzeł krążył na tyle blisko, że dramatyczne spotkanie było niemal pewne. W podobnych układach rozdęta gwiazda często pochłania towarzysza albo prowadzi do ich połączenia.

Tutaj czerwony karzeł przetrwał i krąży po zaskakująco szerokiej, stabilnej orbicie. „Nie mamy jednoznacznego wyjaśnienia, jak się tu znalazł”, przyznał profesor Patrick Dufour z UdeM. To pytanie wyznacza kolejne obserwacje.

Masę nowego białego karła zmierzono z niepewnością poniżej 1 proc., co jest rzadkością i pozwala sprawdzić modele ewolucji gwiazd. Nazwę wybrano w programie A Hua He Inoa Centrum Astronomicznego ʻImiloa na Hawajach. Łączy ona słowa welo (cecha rodzinna) i poai (orbita).

Aplikacje warte uwagi

SUMO: łamigłówka liczbowa

Wybierz właściwe pola, dodaj je i trafiaj w cel. Łatwa do nauczenia, trudna do opanowania. Za darmo, dla każdego wieku.

Tagi:welopoaitriple star systemwhite dwarfred dwarfspirouastronomy

Więcej z tego dnia

Zobacz wszystkie →

Więcej w kategorii: Nauka

Zobacz wszystkie →
Welopoʻai: układ trzech gwiazd 28 lat świetlnych stąd · Osegi