Welopoʻai: układ trzech gwiazd 28 lat świetlnych od Ziemi
Astronomowie szukali planet przy czerwonym karle, a znaleźli układ potrójny z dwoma białymi karłami. Czerwony karzeł nie miał prawa przetrwać.

Szukali planet, a trafili na układ gwiazd, który według Etienne'a Artigau „zaskakuje o wiele bardziej”. Welopoʻai, bo tak nazwano ten układ potrójny, leży zaledwie 28 lat świetlnych od Ziemi i według jego odkrywców nie powinien istnieć.
Odkrycia dokonał międzynarodowy zespół pod kierunkiem Instytutu Trottier ds. Badań Egzoplanet (IREx) na Uniwersytecie w Montrealu. Wyniki opisano w czasopiśmie Astronomy & Astrophysics. W skład układu wchodzą dwa białe karły, czyli gęste pozostałości gwiazd podobnych do Słońca, którym skończyło się paliwo, oraz czerwony karzeł, gwiazda znacznie słabsza od Słońca.
Jak odkryto układ Welopoʻai?
Początek dał instrument SPIRou na Teleskopie Kanadyjsko-Francusko-Hawajskim na Maunakea. Wyłapuje on drobne zmiany prędkości gwiazd, które powodują krążące wokół nich planety. Jeden z pobliskich czerwonych karłów wykazywał jednak wahania prawie 16 km na sekundę, ponad 1000 razy większe od oczekiwanych.
Po kilku latach obserwacji okazało się, że niewidoczny towarzysz ma masę większą niż połowa masy Słońca, a przy tym świeci bardzo słabo. Zdaniem Charles'a-Antoine'a Parenta z Université Laval najbardziej prawdopodobny jest biały karzeł, choć nie wykluczano gwiazdy neutronowej ani czarnej dziury. Obraz w wysokiej rozdzielczości z instrumentu ʻAlopeke na teleskopie Gemini North pozwolił bezpośrednio dostrzec tego słabego towarzysza. Drugi, znacznie odleglejszy biały karzeł był już znany.
Czerwony karzeł i pierwszy biały karzeł krążą blisko siebie, a drugi biały karzeł okrąża tę parę. W promieniu 100 lat świetlnych nie znamy podobnego układu.
Dlaczego ten układ „nie powinien istnieć”?
Zanim biały karzeł nim został, był gwiazdą o około 40 proc. masywniejszą od Słońca. Jako olbrzym rozdął się do kilkuset razy większych rozmiarów, a czerwony karzeł krążył na tyle blisko, że dramatyczne spotkanie było niemal pewne. W podobnych układach rozdęta gwiazda często pochłania towarzysza albo prowadzi do ich połączenia.
Tutaj czerwony karzeł przetrwał i krąży po zaskakująco szerokiej, stabilnej orbicie. „Nie mamy jednoznacznego wyjaśnienia, jak się tu znalazł”, przyznał profesor Patrick Dufour z UdeM. To pytanie wyznacza kolejne obserwacje.
Masę nowego białego karła zmierzono z niepewnością poniżej 1 proc., co jest rzadkością i pozwala sprawdzić modele ewolucji gwiazd. Nazwę wybrano w programie A Hua He Inoa Centrum Astronomicznego ʻImiloa na Hawajach. Łączy ona słowa welo (cecha rodzinna) i poai (orbita).
Aplikacje warte uwagi
Wybierz właściwe pola, dodaj je i trafiaj w cel. Łatwa do nauczenia, trudna do opanowania. Za darmo, dla każdego wieku.
Rozmawiaj z partnerem AI; każde zdanie wraca poprawione i wyjaśnione w Twoim języku. 9 języków, od A1 do C2.
Otwieraj komunikaty EDIFACT i X12, każdy segment objaśniony, konwersja do JSON/XML, eksport PDF i Excel. Działa lokalnie, bez wysyłania.
Wybierz dla kogo, okazję i osobowość. Wyszukiwarka czyta opisy produktów lokalnych sklepów i układa to, co pasuje. Za darmo, bez rejestracji.
Więcej z tego dnia
Zobacz wszystkie →
Jak usunąć swoje dane z Google: narzędzie Results about you

Gmail Shielded Email: jednorazowy adres e-mail jednym dotknięciem

Przyciski w Samsungu Galaxy: ukryte skróty, o których możesz nie wiedzieć

Najstarszy program na Windows 11 pochodzi z 1992 roku i nadal działa
Więcej w kategorii: Nauka
Zobacz wszystkie →
Inteligentna nić dentystyczna z Hongkongu bada cukier z dziąseł

Skamieniałe ślimaki z Fukui: najstarszy dowód opieki nad młodymi

Pierwsze zdjęcie czarnej dziury M87* potwierdzone przez AI
