Nauka10 lis 2026, 00:37 UTC·1 min czytania

Niewidzialny kod QR z TU Wien: 2 TB danych na kartce A4

Naukowcy z TU Wien stworzyli rekordowo mały kod QR o komórkach 49 nm, niewidoczny gołym okiem. Na kartce A4 zmieściłoby się tak około 2 terabajtów danych.

A microscopic QR code with cells only 49 nanometres wide, shown beside an A4 sheet of paper for scale. — Zdjęcie: ギズモード・ジャパン

Naukowcy z Politechniki Wiedeńskiej (TU Wien) opisali kod QR mniejszy od typowej bakterii, który mimo to działa stabilnie. Szerokość pojedynczej komórki siatki wynosi 49 nm, a według zespołu to najmniejszy działający kod tego typu na świecie, wpisany do Księgi rekordów Guinnessa. Jest o 37 proc. mniejszy od poprzedniego rozwiązania.

Po co kod QR, którego nie widać

Odpowiedź jest prosta: chodzi o archiwizację ogromnych ilości danych. Gdyby tak mikroskopijne kody udało się utrwalić na trwałym nośniku, na powierzchni jednej kartki A4 zmieściłoby się około 2 terabajtów informacji. Nośnik nie wymaga energii ani do przechowywania, ani do odczytu.

Przeszkodą jest sprzęt: żeby odczytać taki kod, trzeba mieć mikroskop elektronowy. Światło widzialne ma długość fali około 380–750 nm, więc pojedyncze piksele są zbyt małe dla mikroskopu optycznego, nie mówiąc o smartfonie.

Dlaczego akurat QR

Format QR ma wbudowaną korekcję błędów, dlatego kod działa nawet po uszkodzeniu części naklejki. Przy archiwizacji, której celem jest przechowanie danych przez dziesięciolecia, a nawet stulecia, znacznie dłużej niż trwają nośniki magnetyczne czy elektroniczne, ta cecha jest bardzo cenna.

Teoretycznie kod QR można by zbudować nawet z pojedynczych atomów, kodując jedynki i zera ich obecnością lub brakiem. Najmniejsza powszechnie używana wersja 1 ma siatkę 21×21, co przy atomach o promieniu 0,1–0,2 nm dałoby bok rzędu 2,1–4,2 nm. Paul Mayrhofer z Instytutu Nauki i Technologii Materiałów TU Wien przyznaje jednak, że jest to możliwe, ale mało praktyczne: pojedyncze atomy nie zostają w miejscu, w którym je ułożono, więc taki zapis byłby zawodny.

Kod zespołu jest więc o co najmniej rząd wielkości większy od atomowego, ale za to niezawodny pod mikroskopem elektronowym. Nawet jeśli pomysł wydaje się odległy od codziennych zastosowań, mógłby posłużyć do wielowiekowego przechowywania cennych danych.