JASPER: ESA wspiera system ostrzegający pilotów przed spoofingiem GPS

Europejska Agencja Kosmiczna wspiera rozwój JASPER – niemieckiego urządzenia, które ma rozpoznawać zagłuszanie i fałszowanie sygnałów GPS i ostrzegać o nich pilotów. Wyniki pierwszego etapu prac przedstawiono 22 października. Celem jest rozwiązanie dla lotnictwa pasażerskiego.

Za projektem stoją producent awioniki f.u.n.k.e. AVIONICS oraz Niemieckie Centrum Lotnictwa i Kosmonautyki DLR. Prace finansuje program NAVISP agencji ESA, przeznaczony na rozwój technologii nawigacyjnych.

Jamming i spoofing

Nazwa JASPER to skrót od Jamming/Spoofing Event Recognition System. System ma wykrywać dwa typy zakłóceń. Jamming polega na zagłuszaniu słabego sygnału z orbity silniejszymi transmisjami radiowymi, przez co odbiornik nie może ustalić położenia. Groźniejszy jest spoofing: odbiornik dostaje sygnał podobny do prawdziwego, ale dane o pozycji lub czasie są fałszywe, więc urządzenie wydaje się działać poprawnie, a wskazuje zły punkt.

Takie zjawiska występują m.in. nad Bałtykiem, gdzie zakłócenia nawigacji satelitarnej potrafią pokazywać pozycję w zupełnie innym miejscu.

Dodatek do kokpitu

Podstawą jest technologia odbiornika satelitarnego opracowana w DLR i wcześniej sprawdzana w próbach w locie. Firma f.u.n.k.e. AVIONICS ma przekształcić ją w produkt odpowiedni dla samolotów pasażerskich. Początkowo projekt skupia się na Airbusie A320. Urządzenie ma być wyposażeniem dodatkowym, które nie zastępuje istniejących odbiorników i nie wymaga głębokiej ingerencji w awionikę.

Komunikaty o wykrytych zakłóceniach trafią do pilotów przez Electronic Flight Bag, czyli elektroniczne narzędzie do obsługi dokumentacji i map. JASPER nie usunie zakłóceń ani nie uodporni samolotu na spoofing – ma dać załodze informację o wiarygodności nawigacji satelitarnej. Twórcy konsultują wymagania z liniami Lufthansa, Eurowings i Condor.

Mapy zakłóceń

System ma też zapisywać dane o zakłóceniach do późniejszej analizy. Na ich podstawie można by tworzyć zbiorcze mapy obszarów szczególnie narażonych na manipulacje sygnałem. Ma to znaczenie także dla Polski, gdzie problemy z odbiorem GPS wymagały dodatkowych informacji dla załóg od Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej.

W lipcu 2026 r. EASA zaktualizowała zalecenia dotyczące zagłuszania i spoofingu, uwzględniając m.in. narzędzia pokładowe, szkolenia załóg i procedury komunikacji z kontrolą ruchu.