Osegi
Nauka·2 min czytania

GPM J071507-114153: biały karzeł pulsuje co 7,9 minuty

Sygnał radiowy z odległości 5000 lat świetlnych powtarza się co 7,9 minuty. Astronomowie znaleźli jego źródło: biały karzeł krążący wokół gwiazdy podobnej do Słońca.

Artist's impression of a white dwarf with a radio beam sweeping like a lighthouse beside a larger Sun-like star.
Zdjęcie: Spider's Web

Z odległości ponad 5000 lat świetlnych dociera do nas sygnał radiowy, który tyka prawie jak zegarek: co 7,9 minuty, czyli około 7 minut i 54 sekund. Astronomowie ustalili, że stoi za nim biały karzeł, który okrąża gwiazdę podobną do Słońca. Takiego układu nikt wcześniej nie zidentyfikował.

Obiekt nazywa się GPM J071507-114153 i leży w Drodze Mlecznej. To układ podwójny: biały karzeł, czyli gęste jądro po wypalonej gwieździe, oraz większa gwiazda typu G, z tej samej klasy widmowej co Słońce. Badacze łączą regularne impulsy z obrotem białego karła. Działa to jak latarnia morska: gdy wiązka promieniowania omiata Ziemię, radioteleskopy łapią kolejny błysk. W sygnale jest też drugi, wolniejszy rytm, około 1,3 dnia. To czas, w którym obie gwiazdy okrążają wspólny środek masy.

Czym są long-period transients?

GPM J071507-114153 należy do grupy źródeł zwanych long-period transients (LPT), które wysyłają impulsy radiowe co kilka minut, a nawet godzin. Klasyczne pulsary kręcą się znacznie szybciej, więc LPT trudno wytłumaczyć tak samo. Znamy obiekt z impulsami co 22 minuty, opisany w 2023 r., oraz ASKAP J1832-0911, który nadaje w radiu i w rentgenie co 44 minuty. W części takich układów znaleziono białe karły z małymi czerwonymi karłami. Tu towarzyszką jest znacznie większa gwiazda, więc czerwony karzeł nie jest konieczny. Według autorów badania z Nature Astronomy większa gwiazda prawdopodobnie nie wypełnia swojej powierzchni Roche'a, więc nie można zakładać, że biały karzeł intensywnie zbiera jej materię.

Jak astronomowie to ustalili?

Najpierw sieć Murchison Widefield Array w Australii przeczesała południowe niebo Drogi Mlecznej. Potem południowoafrykański MeerKAT precyzyjniej wskazał położenie źródła, a teleskopy Obserwatorium Kecka na Hawajach potwierdziły w widmie światła gwiazdę typu G. Zespół przeanalizował ponad 100 godzin danych radiowych w Pawsey Supercomputing Research Centre i śledził drobne przesunięcia czasu nadejścia impulsów. Wynika z nich, że źródło porusza się razem z białym karłem. Nie wiadomo jeszcze, czy emisja powstaje na jego powierzchni, czy tuż obok.

Najciekawsza okazała się polaryzacja fal. Przechodząc przez namagnesowaną plazmę, zmieniają ją (to rotacja Faradaya), a w tym układzie efekt skacze w pewnych fazach orbity. Sugeruje to silnie namagnesowany obszar wokół większej gwiazdy, być może protuberancję, czyli ogromną strukturę plazmy uwięzioną w polu magnetycznym, jak na Słońcu. Biały karzeł działa więc jak naturalna sonda, bo żaden teleskop nie rozdzieli szczegółów na powierzchni tak odległej gwiazdy.

Aplikacje warte uwagi

SUMO: łamigłówka liczbowa

Wybierz właściwe pola, dodaj je i trafiaj w cel. Łatwa do nauczenia, trudna do opanowania. Za darmo, dla każdego wieku.

Tagi:gpm j071507-114153white dwarflong-period transientradio astronomymeerkatnature astronomy

Więcej z tego dnia

Zobacz wszystkie →

Więcej w kategorii: Nauka

Zobacz wszystkie →