Levha tektoniği ne zaman başladı? Kurşun izi 2,7 milyar yılı gösteriyor

2,76 ile 2,63 milyar yıldan yaşlı kayalarda kurşunun belirli bir izotop imzası, yani kimyasal bir parmak izi, düzenli olarak görülüyor. Daha genç kayalarda ise bir anda kayboluyor. Çalışmanın ana yazarı Curtin Üniversitesi'nden Janne Liebmann, “Binlerce kayayı incelememize rağmen bir daha hiç görmüyoruz” diyor. Ona göre yer kabuğunun oluşma ve dönüşme biçiminde köklü bir şey değişti.

Bunu kanıtlamak neden bu kadar zor?

Levha tektoniği kendi izlerini silmekte çok iyi. Levhalar çarpıştığında eski kabuğun bir kısmı yeniden mantoya batıyor, yukarı itilen kısım ise aşınıyor. Yine de bazı kayalar kimyasal izleri milyarlarca yıl taşıyabiliyor, çünkü eski kaya yeni kabuğun bileşeni olabiliyor. Bu miras, ekibin incelediği feldispat ve sülfür gibi minerallerde büyük oranda bozulmadan kalabiliyor.

İmza, yaklaşık 4 milyar yıl önce oluşmuş çok eski bir kabuğa işaret ediyor. O dönemde tektoniğin büyük olasılıkla durağan olduğu, aynı malzemenin tekrar tekrar eriyip ilk kıtaların granit benzeri kayalarını oluşturduğu düşünülüyor.

Sırada ne var?

Araştırmacılar tam olarak neyin “açıldığını” ve Dünya'nın neden bugünkü etkin tektonik düzene geçtiğini henüz bilmiyor. Çalışmanın ortak yazarı Chris Kirkland, bunu modern Dünya'yı yürüten “tektonik motorun” ne zaman çalıştığına dair şimdiye kadarki en net jeolojik kanıt olarak tanımlıyor. Tektonik; dağları, okyanusları, depremleri, iklimi ve manyetik alanı etkiliyor.