Osegi
Bilim·1 dk okuma

Karanlık periyodik tablo: karanlık maddenin yeni bir açıklaması

Karanlık madde, sıradan maddenin yaklaşık beş katı. ABD ve Kanadalı bir ekip, bu oranın tüm bir karanlık periyodik tabloya, hatta karanlık yıldızlara işaret ettiğini savunuyor.

Illustration of a galaxy cluster with a faint web of invisible dark matter around it, shown as glowing blue filaments.
Görsel: xataka.com

Evrende karanlık madde, sıradan maddenin yaklaşık beş katı kadar. ABD ve Kanada'dan bir grup bilim insanı, bu farkın tek bir tuhaf parçacık için fazla küçük olduğunu düşünüyor. Önerdikleri şey ise karanlık periyodik tablo.

Karanlık maddeyi etkilerinden tanıyoruz. Galaksiler görünen maddenin izin verdiğinden daha hızlı dönüyor, ışık da çevrelerinde beklenenden fazla eğiliyor. Kütleçekimi yoluyla bunu yapan bir şey var ama ne olduğunu bilmiyoruz. Hipotezlerin çoğu, WIMP'ler veya axion'lar gibi bilinmeyen bir parçacığı işaret ediyor.

Henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş çalışmanın yazarlarına göre mantık şöyle: Karanlık madde bizimkinden tamamen farklı tek bir parçacıktan oluşsaydı, iki madde türünün miktarı arasındaki fark da çok büyük olması beklenirdi. Beşe bir oranı, milyon yüzlü bir zar atıp 1 ile 6 arasında bir sayı getirmeye benziyor.

Karanlık periyodik tablo nasıl çalışır?

Bilim insanları, sıradan maddedekilere benzeyen ama biraz farklı parçacıklar öneriyor. Bizim maddemizde proton ve elektron kararlıdır, nötron ise çekirdeğin dışında bozunabilir. Karanlık versiyonda nötron çok kararlı olurdu ve karanlık nötronlar normal protonlardan beş kat ağır olurdu. Karanlık nötronlarla normal protonların sayısı yaklaşık aynıysa, karanlık maddenin kütlesi beş kat fazla çıkar.

Bu parçacıklardan atomlar kurulabilir. Karanlık hidrojen çok kararsız olurdu, çünkü proton elektronu yakalayıp nötrona dönüşürdü. Döteryum ise kararlı olurdu. Hesaplara göre helyum, lityum, berilyum, bor ve hatta karbonun karanlık sürümleri oluşabilir. Yıldızlar da doğardı, ama teleskoplarımız parıltılarını göremezdi.

Bu fikir test edilebilir mi?

Evet, karanlık akustik salınımlar (DAO) aranarak. Bunlar, erken evrendeki yoğun madde ve ışık plazmasında yayılan dalgaların donmuş izleri olan baryon akustik salınımlarının (BAO) karşılığı. Karanlık maddenin kendi dalgaları varsa, görünmeyen maddenin dağılımında belirli örüntüler görülmeli. Bunlar kütleçekimsel merceklenme ve evren haritalama yöntemleriyle aranabilir.

Şimdilik oldukça tuhaf bir hipotez bu. Ama alışılmış yolların dışına çıkmadan karanlık maddenin gizemi çözülmeyecek gibi görünüyor.

Göz atmaya değer uygulamalar

SUMO: sayı bulmacası

Doğru kareleri seçin, toplayın, hedefe ulaşın. Öğrenmesi kolay, ustalaşması zor. Ücretsiz, her yaşa uygun.

Dialo: konuşarak dil öğrenin

Yapay zekâ sohbet partneriyle konuşun; her cümleniz düzeltilip kendi dilinizde açıklanarak geri gelsin. 9 dil, A1'den C2'ye.

Etiketler:dark matterdark periodic tabledark neutronscosmologydark acoustic oscillations

Aynı günden diğer haberler

Tümünü gör →

Daha fazla: Bilim

Tümünü gör →