Osegi
Bilim·1 dk okuma

İlk kara delik fotoğrafı yapay zekayla doğrulandı: M87*

Avustralyalı ekip, Olay Ufku Teleskobu verilerini makine öğrenmesiyle yeniden işledi ve modele ne bulacağını söylemeden neredeyse aynı halkayı elde etti.

The first image of a black hole, a bright orange ring of hot plasma around a dark central shadow in galaxy Messier 87.
Görsel: اليوم السابع

2019'da yayımlanan ilk kara delik fotoğrafı için bazı bilim insanları hâlâ aynı soruyu soruyordu: Parlak halka gerçek mi, yoksa veri işlemenin yan ürünü mü? Bağımsız bir Avustralya ekibi yanıt verdi: Gerçek. İlk kara delik fotoğrafı, tamamen farklı bir yöntemle doğrulandı.

Avustralya'nın bilim kurumu CSIRO'dan Samuel Lai ve ekibi, Olay Ufku Teleskobu'nun (EHT) özgün verilerini makine öğrenmesiyle yeniden analiz etti. Kullandıkları yöntemin adı GenDIReCT. Ortaya çıkan görüntü, Nisan 2019'da yayımlanan fotoğrafla neredeyse aynıydı. Üstelik model, kara deliğin nasıl görünmesi gerektiğini önceden bilmiyordu. Lai, bunun EHT görüntüsünün ilk gerçek bağımsız doğrulaması olduğunu söylüyor. İşi, evin bahçesinden Ay yüzeyindeki bir donutu fotoğraflamaya benzetti.

Çalışma Nature dergisinde "Independent interferometer confirms the shadow of M87*" başlığıyla yayımlandı. Halkanın çapı yaklaşık 42,2 mikroyay saniyesi, hata payı ise 1,5 mikroyay saniyesi. Bu, kara deliğin kütlesine dair önceki tahminlerle uyumlu.

M87* nedir, şüphe neden vardı?

M87*, yaklaşık 55 milyon ışık yılı uzaktaki Messier 87 galaksisinin merkezindeki süper kütleli kara delik. Kütlesi Güneş'in yaklaşık 6,5 milyar katı. Fotoğraf, dünyanın dört bir yanındaki radyo teleskoplarının VLBI tekniğiyle birleştirilip Dünya boyutunda tek bir teleskop gibi çalıştırılmasıyla elde edildi.

Ama teleskoplar arasındaki mesafeler, atmosfer koşulları ve cihaz hataları veriyi bozabiliyor. Sonraki bazı çalışmalar son görüntünün doğruluğunu tartışmaya açmıştı. Avustralya ekibi geleneksel teleskop çiftleri yerine üç teleskop grubunun ölçümlerini birleştirdi. Böylece kalibrasyon hatalarının etkisi azaldı.

Einstein için ne anlama geliyor?

1915'te yayımlanan genel görelilik kuramı, kara delikleri ve olay ufkunun çevresindeki aşırı sıcak plazma halkasını, ortasında da gölgeyi öngörüyor. 2019 fotoğrafı bu tabloyla uyuşmuştu. Yeni çalışma bu uyumu bağımsız biçimde güçlendiriyor. EHT işbirliğinin direktörü Laurent Loinard, böylesi büyük keşiflerde bağımsız doğrulamanın bilimsel sürecin temeli olduğunu söyledi.

Araştırmacılar yöntemin tıbbi görüntüleme, deprem haritalaması ve sensör verilerinin analizinde de işe yarayabileceğini düşünüyor.

Göz atmaya değer uygulamalar

SUMO: sayı bulmacası

Doğru kareleri seçin, toplayın, hedefe ulaşın. Öğrenmesi kolay, ustalaşması zor. Ücretsiz, her yaşa uygun.

Dialo: konuşarak dil öğrenin

Yapay zekâ sohbet partneriyle konuşun; her cümleniz düzeltilip kendi dilinizde açıklanarak geri gelsin. 9 dil, A1'den C2'ye.

Etiketler:black holem87event horizon telescopemachine learninggeneral relativitycsiro

Aynı günden diğer haberler

Tümünü gör →

Daha fazla: Bilim

Tümünü gör →