Osegi
Nauka·2 min czytania

Little Red Dots: czy to czarne dziury z czasów Wielkiego Wybuchu?

Setki małych czerwonych punktów na zdjęciach Webba zaskoczyły astronomów. Nowe badanie pyta, czy część to czarne dziury starsze niż pierwsze gwiazdy.

Infrared James Webb Space Telescope view of a distant galaxy cluster with a few tiny red dots of light scattered among the galaxies.
Zdjęcie: t3n Magazin

Na zdjęciach Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba widać setki maleńkich czerwonych punktów, które w późniejszym wszechświecie zniknęły. Astronomowie nazwali je „Little Red Dots”. Nowe badanie sugeruje, że za niektórymi mogą stać pierwotne czarne dziury, powstałe w ułamkach sekundy po Wielkim Wybuchu, jeszcze przed pierwszą gwiazdą.

Zwykłe czarne dziury rodzą się ze zgasłych gwiazd. Obiekty pierwotne miałyby powstać wprost ze skondensowanej materii. Obliczenia opublikowano w czasopiśmie „Physical Review Letters”. Pracowali nad nimi naukowcy z Johns Hopkins University, tamtejszego Space Telescope Science Institute oraz Uniwersytetu w Padwie.

Abell 2744-QSO1: czarna dziura bez pasującej galaktyki

Testem był obiekt Abell 2744-QSO1, oddalony o około 13,1 mld lat świetlnych, widziany takim, jakim był około 700 mln lat po Wielkim Wybuchu. Widać go dzięki grawitacji gromady galaktyk, która działa jak lupa i tworzy trzy obrazy źródła. W centrum gaz krąży wokół czarnej dziury o masie około 50 mln Słońc. Według zespołu Ignasa Juodžbalisa z Cambridge jest ona co najmniej dwa razy cięższa niż wszystkie okoliczne gwiazdy razem.

We współczesnym wszechświecie centralna czarna dziura ma zwykle około jednej tysięcznej masy gwiazd swojej galaktyki. Do tego otoczenie QSO1 to prawie sam wodór i hel, bez cięższych pierwiastków, więc gwiazd było tam wcześniej niewiele.

Pomysł pochodzi od Stephena Hawkinga z lat 70. Zakłada, że część zagęszczeń materii po Wielkim Wybuchu zapadła się pod własnym ciężarem w czarne dziury. Badacze wykluczyli, by rodziły się od razu z milionami mas Słońca, bo zostawiłoby to ślady w promieniowaniu tła. Na starcie mogły mieć najwyżej około 1000 mas Słońca. Scenariusz z wieloma zderzeniami też zawodzi: fale grawitacyjne odrzucają scalony obiekt, a masywnych chmur ciemnej materii było za mało.

Zostaje trzecia droga. Dziura o masie około 1000 Słońc przez setki milionów lat wciąga wodór i hel, urosłaby do 50 mln mas Słońca. Warunek: w dysku prawie nie powstają gwiazdy. Tłumaczy to też brak promieniowania rentgenowskiego, bo przy dużym dopływie materii wewnętrzny dysk pęcznieje i pochłania je.

Czy to dowód na pierwotne czarne dziury?

Nie. Badanie z czerwca 2026 nie dowodzi ich istnienia, a wiele z około 100 skatalogowanych Little Red Dots to zapewne zwykłe czarne dziury. „Drzwi dla tej teorii były otwarte”, mówi współautor Loris Del Grosso, a praca uchyliła je nieco szerzej. Konkurują z nią m.in. „gwiazdy z czarną dziurą” zespołu Rohana Naidu z MIT oraz bezpośredni kolaps chmur gazu, badany przez Fabia Pacucciego z Harvardu. Dowodem byłby obiekt, który powstał przed pierwszymi gwiazdami albo jest lżejszy od każdej zapadniętej gwiazdy.

Aplikacje warte uwagi

SUMO: łamigłówka liczbowa

Wybierz właściwe pola, dodaj je i trafiaj w cel. Łatwa do nauczenia, trudna do opanowania. Za darmo, dla każdego wieku.

Tagi:james webblittle red dotsprimordial black holesbig bangastronomystephen hawking

Więcej z tego dnia

Zobacz wszystkie →

Więcej w kategorii: Nauka

Zobacz wszystkie →