Osegi
Nauka·2 min czytania

AT 2016blu: gwiazda błyszczy co 113 dni i ukrywa towarzysza

Gwiazda oddalona o 30 mln lat świetlnych 27 razy udawała supernową i nie zginęła. Dane z Chandry wskazują na ukrytą gwiazdę neutronową lub czarną dziurę.

Artist-style view of a massive star shedding gas toward a compact companion in a tight oval orbit, glowing in X-rays.
Zdjęcie: Numerama

Gwiazda AT 2016blu wybucha jak supernowa, a potem po prostu dalej istnieje. Robi to mniej więcej co 113 dni, czyli około trzy razy w roku. Astronomowie głowili się nad tym prawie piętnaście lat. Teraz mają najlepszą jak dotąd odpowiedź: gwiazda ma ukrytego towarzysza.

Wszystko zaczęło się 12 stycznia 2012 roku. Program poszukiwania supernowych w obserwatorium Lick w Kalifornii zauważył gwałtowny rozbłysk. Na gwiazdę skierowano wiele teleskopów, ale coś się nie zgadzało. Sygnał nie przypominał typowej supernowej, a gwiazda wciąż była na miejscu i przestała świecić tak intensywnie. Od tamtej pory rozbłyski wracają cyklicznie. Do czerwca 2026 roku teleskopy naziemne naliczyły ich 27.

Wyniki opisano w badaniu opublikowanym 9 listopada w „The Astrophysical Journal”. Zespół, w dużej części z Uniwersytetu Wirginii, sięgnął po kosmiczny teleskop Chandra, który działa od 1999 roku i widzi promieniowanie rentgenowskie. To jedyny teleskop rentgenowski dość dokładny, by odróżnić AT 2016blu od bardzo jasnego źródła tuż obok.

Co dzieje się w układzie AT 2016blu?

Gwiazda leży w galaktyce NGC 4559, 30 milionów lat świetlnych od Ziemi, i waży co najmniej 33 masy Słońca. Chandra obserwowała ją tylko dwa razy: w latach 2001–2002, przed erupcjami, oraz podczas rozbłysku w marcu 2026. W marcu układ był w promieniach X co najmniej 100 razy jaśniejszy niż wtedy.

Według astronomów AT 2016blu tworzy parę z gwiazdą neutronową lub czarną dziurą. Oba obiekty krążą wokół siebie po owalnej orbicie. Przy każdym zbliżeniu towarzysz przechwytuje część materii wyrzucanej przez gwiazdę. Ta materia krąży z prędkością bliską prędkości światła i nagrzewa się tak, że jaskrawo świeci w promieniach X.

Czy wiadomo, czym jest ukryty towarzysz?

Nie. Badacze nie potrafią powiedzieć, czy to gwiazda neutronowa, czy czarna dziura. Oba typy obiektów są malutkie i same wysyłają niewiele światła. Chandra uczyniła jednak towarzysza najlepszym wyjaśnieniem erupcji.

Scenariusz tłumaczy też siłę promieniowania rentgenowskiego. AT 2016blu jest na tyle jasna, że kwalifikuje się jako kandydat na ultrajasne źródło rentgenowskie. Astronomowie wciąż słabo rozumieją te rzadkie obiekty. Podejrzewają też, że wiele nagłych zmian jasności gwiazd przed supernową pochodzi z układów, w których masywna gwiazda krąży wokół obiektu zwartego albo innej masywnej gwiazdy.

Aplikacje warte uwagi

SUMO: łamigłówka liczbowa

Wybierz właściwe pola, dodaj je i trafiaj w cel. Łatwa do nauczenia, trudna do opanowania. Za darmo, dla każdego wieku.

Tagi:at 2016bluchandrasupernovaneutron starblack holeastronomy

Więcej z tego dnia

Zobacz wszystkie →

Więcej w kategorii: Nauka

Zobacz wszystkie →